India first LED Dome Planetarium : म्हैसूरमध्ये पंतप्रधान मोदींच्या हस्ते देशातील पहिल्या 'एलईडी डोम' तारांगणाचे उद्घाटन!

म्हैसूर : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (PM narendra Modi)  यांनी शुक्रवारी (१३ नोव्हेंबर) म्हैसूर विद्यापीठ परिसरात देशातील पहिल्या अत्याधुनिक 'एलईडी डोम' तारांगणाचे (COSMOS-Mysuru Planetarium) अत्यंत दिमाखात उद्घाटन केले. कर्नाटकच्या वैज्ञानिक, तांत्रिक आणि शैक्षणिक प्रगतीत या प्रकल्पामुळे एक नवा सुवर्णअध्याय जोडला गेला आहे. या बहुप्रतिक्षित आणि महत्त्वाच्या उद्घाटन सोहळ्याला देशाच्या केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन, कर्नाटकचे मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार यांच्यासह अनेक दिग्गज मान्यवर आणि अधिकारीवर्ग प्रामुख्याने उपस्थित होते.

1/4 भारतीय ताराभौतिकी संस्था (IIA) द्वारे 'कॉसमॉस-म्हैसूर' या वास्तूची निर्मिती करण्यात आली असून, हे तारांगण खगोलशास्त्र क्षेत्रातील शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षणाचे एक प्रमुख जागतिक दर्जाचे केंद्र म्हणून विकसित केले गेले आहे. ऐतिहासिक चामुंडी टेकड्यांच्या रमणीय पायथ्याशी उभे राहिलेले हे केंद्र विद्यार्थी, तरुण संशोधक आणि सर्वसामान्य नागरिकांमध्ये विज्ञानाबद्दलची आवड व उत्सुकता वाढवण्यास तसेच खगोलशास्त्र सामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यास मोलाची भूमिका बजावणार आहे.

अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि वैशिष्ट्ये

2/4 या तारांगणाची रचना अत्यंत आधुनिक आणि थक्क करणारी आहे. या सुविधेमध्ये १५ मीटरचा कललेला (tilted) डोम असून, त्यात सुमारे ६,१५० विशेष पॅनेल्सचा समावेश आहे. या संपूर्ण संरचनेत तब्बल ४.२ कोटी वैयक्तिक एलईडी (LED) लाइट्सचा वापर करण्यात आला आहे. पारंपारिक किंवा जुन्या पद्धतीच्या तारांगणांमध्ये पडद्यावर खगोलशास्त्रीय चित्रे किंवा ग्रह-तारे दाखवण्यासाठी बाह्य प्रोजेक्टरचा वापर केला जातो; मात्र कॉसमॉसच्या या अत्याधुनिक एलईडी पॅनेल्सना रिअल-टाइममध्ये (थेट नियंत्रणाद्वारे) नियंत्रित करता येते. यामुळे पाहणाऱ्यांना अत्यंत मनमोहक, स्पष्ट आणि प्रत्यक्षात अंतराळात फिरत असल्याचा (इमर्सिव्ह) भास होणारा अनुभव मिळतो. या तंत्रज्ञानामुळे खगोलशास्त्र शिक्षणाला एक नवी आणि आधुनिक दिशा मिळाली आहे. या केंद्रातील 'स्काय थिएटर'मध्ये खगोलशास्त्रावरील उच्च दर्जाचे व्यावसायिक कार्यक्रम दाखवले जाणार आहेत. याशिवाय, म्हैसूरचा समृद्ध इतिहास आणि खगोलशास्त्र यांच्यातील ऐतिहासिक संबंध उलगडून दाखवणारा एक विशेष लघुपटही येथे पाहायला मिळणार आहे. प्रेक्षकांची सोय लक्षात घेऊन हे सर्व शो कन्नड, इंग्रजी आणि हिंदी या तिन्ही प्रमुख भाषांमध्ये उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत.

शिक्षणाची पंढरी असलेल्या म्हैसूरमध्ये आणखी एक मानाचा तुरा - निर्मला सीतारामन

3/4 उद्घाटन सोहळ्याला संबोधित करताना केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी म्हैसूरच्या प्राचीन शिक्षण, संस्कृती आणि ज्ञानाच्या समृद्ध परंपरांचा विशेष गौरव केला. 'कॉसमॉस'च्या रूपाने या परंपरेत आणखी एक बहुमूल्य पुष्प जोडले गेले असल्याचे त्यांनी सांगितले. विश्वाचे रहस्य समजून घेण्यासाठी समर्पित असलेल्या या नवीन केंद्राचे त्यांनी यावेळी जोरदार स्वागत केले. अर्थमंत्र्यांनी कर्नाटकचे राज्यपाल, मुख्यमंत्री, राज्य सरकार आणि म्हैसूर जिल्हा प्रशासनाचे या प्रकल्पाच्या उभारणीसाठी मिळालेल्या उत्तम सहकार्याबद्दल मनापासून आभार मानले. तसेच या सोहळ्याला आवर्जून उपस्थित राहिलेल्या म्हैसूरमधील शाळांच्या उत्साही विद्यार्थी आणि शिक्षकांचे त्यांनी विशेष स्वागत केले.

भारताच्या वैज्ञानिक विकासात कर्नाटकचे ऐतिहासिक योगदान

4/4 या भव्य प्रकल्पामागे दिवसरात्र मेहनत घेतलेले वैज्ञानिक, अभियंते, कुशल वास्तुविशारद आणि संपूर्ण बांधकाम टीमचे मनःपूर्वक कौतुक करताना सीतारामन यांनी भारताच्या आजवरच्या वैज्ञानिक प्रवासात कर्नाटकच्या योगदानावर विशेष प्रकाश टाकला. कर्नाटकचा वैज्ञानिक वारसा अतिशय भक्कम असून, देशाच्या वैज्ञानिक आणि तांत्रिक क्षमता वाढवण्यात या राज्याने नेहमीच अग्रगण्य भूमिका बजावली आहे, असे त्या म्हणाल्या. आजच्या युगात माहिती तंत्रज्ञान (IT), एरोस्पेस, जैवतंत्रज्ञान आणि अंतराळ तंत्रज्ञान यांसारख्या अतिसंवेदनशील व उदयोन्मुख क्षेत्रांमध्ये कर्नाटकने आपले एक भक्कम स्थान निर्माण केले आहे. या प्रगतीमध्ये तेथील संशोधन संस्था, नावीन्यपूर्ण स्टार्टअप्स आणि एमएसएमई (MSME) उद्योगांचा मोठा वाटा असल्याचे त्यांनी आवर्जून नमूद केले. आपले मनोगत व्यक्त करताना निर्मला सीतारामन म्हणाल्या की, "म्हैसूरमधील या 'कॉसमॉस' प्रकल्पामुळे राज्याच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. भारतातील हे पहिलेच एलईडी डोम तारांगण खगोलशास्त्रासारख्या क्लिष्ट विषयाला शाळकरी मुलांसाठी अतिशय सोपे आणि मनोरंजक बनवणार आहे. याद्वारे विद्यार्थ्यांना तारे, ग्रह आणि दीर्घिकांबद्दल सोप्या भाषेत समजेल, ज्यामुळे त्यांच्या कोवळ्या मनात विज्ञानाविषयी नवनवीन प्रश्न विचारण्याची जिज्ञासा निर्माण होईल."