वॉशिंग्टन : जागतिक राजकारणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची घडामोड घडणार आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प, चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग आणि रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतीन हे तिन्ही नेते पहिल्यांदाच एका संयुक्त बैठकीत सहभागी होणार आहेत. 18 आणि 19 नोव्हेंबर रोजी चीनमधील शेनझेन येथे होणाऱ्या आशिया-पॅसिफिक आर्थिक सहकार्य (APEC) परिषदेदरम्यान ही ऐतिहासिक त्रिपक्षीय बैठक होणार असल्याचे वृत्त आहे. अण्वस्त्र नियंत्रण हा या चर्चेतील प्रमुख विषय असणार आहे.
व्हाइट हाऊसकडून या त्रिपक्षीय बैठकीची पुष्टी झाल्याचे वृत्त आहे. अण्वस्त्र नियंत्रण आणि निःशस्त्रीकरणाच्या मुद्द्यांवर या बैठकीत चर्चा होण्याची अपेक्षा आहे. ट्रम्प यांनी यापूर्वीही अमेरिका, रशिया आणि चीन यांच्यात अण्वस्त्र नियंत्रण करार व्हावा, अशी भूमिका मांडली होती. तिन्ही देशांकडे असलेल्या अण्वस्त्रांच्या साठ्यामुळे मोठा आर्थिक भार निर्माण होतो आणि जागतिक सुरक्षेच्या दृष्टीने त्यावर मर्यादा आणणे आवश्यक असल्याचे त्यांचे मत आहे.
मात्र, या कराराच्या वाटाघाटी सोप्या नसतील. उपलब्ध अंदाजानुसार, अमेरिका आणि रशिया या दोन्ही देशांकडे प्रत्येकी 5,000 हून अधिक अण्वस्त्रे आहेत. चीनकडे तुलनेने कमी, म्हणजे 600 हून अधिक अण्वस्त्रे असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे अमेरिका आणि रशियासोबत औपचारिक अण्वस्त्र कपात चर्चेत सहभागी होण्याबाबत चीनने यापूर्वी मर्यादित स्वारस्य दाखवले आहे. या बैठकीतून तातडीने कोणताही करार होण्याची अपेक्षा नसून, भविष्यातील चर्चेची दिशा ठरवण्यावर भर राहण्याची शक्यता आहे.
अण्वस्त्र नियंत्रणासोबतच इराणमधील संघर्ष आणि उत्तर कोरियाशी संबंधित प्रादेशिक सुरक्षेच्या मुद्द्यांवरही चर्चा होऊ शकते. ट्रम्प यांनी यापूर्वी जिनपिंग आणि पुतीन यांच्याशी स्वतंत्रपणे संवाद साधला आहे. जिनपिंग यांच्याशी सप्टेंबरमध्ये झालेल्या भेटीत द्विपक्षीय संबंधांवर चर्चा झाली होती, तर पुतीन यांच्याशी अलास्का येथे झालेल्या शिखर बैठकीत युक्रेन युद्ध संपवण्याच्या प्रयत्नांवर चर्चा झाली होती.
युक्रेन युद्ध हा या बैठकीचा प्रमुख अजेंडा असेलच असे नाही. मात्र, त्यासंदर्भातील घडामोडी चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाच्या ठरू शकतात. ट्रम्प यांचे विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर यांनी यंदा पुतीन यांच्याशी युद्ध संपवण्याच्या प्रयत्नांच्या अनुषंगाने अनेक बैठका घेतल्या आहेत.
दरम्यान, अमेरिका आणि चीन यांच्यात व्यापार, तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि प्रगत चिप्सच्या निर्यातीवरून तणाव कायम आहे. एनव्हिडियाशी संबंधित घडामोडी आणि चीनला प्रगत एआय तंत्रज्ञान निर्यात करण्यावरील अमेरिकेचे निर्बंध यामुळे दोन्ही देशांमधील संबंध अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहेत. त्यामुळे या बैठकीत जागतिक सुरक्षेबरोबरच अमेरिका-चीन संबंधांवरही चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
अमेरिका, चीन आणि रशिया या 3 प्रमुख जागतिक शक्तींचे नेते एकाच बैठकीत सहभागी होणार असल्याने या चर्चेकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. अण्वस्त्र नियंत्रणाच्या मुद्द्यावर प्रत्यक्ष प्रगती होते का, तसेच जागतिक संघर्षांबाबत तिन्ही देशांमध्ये काही समान भूमिका तयार होते का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.