हरियाणा : हरियाणातील पंचकुला येथे असलेल्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेच्या (DRDO) टर्मिनल बॅलिस्टिक्स रिसर्च लॅबोरेटरी (TBRL) मध्ये रविवारी करण्यात आलेल्या एका महत्त्वपूर्ण चाचणीने देशाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. भारतीय हवाई दलाच्या (IAF) वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत झालेल्या या चाचणीत अत्यंत शक्तिशाली हाय-कॅलिबर बॉम्बची क्षमता तपासण्यात आली.
या स्फोटाची तीव्रता इतकी मोठी होती की त्याचे तुकडे तब्बल १.५ किलोमीटर उंचीपर्यंत हवेत उडाले, तर स्फोटानंतरचे अवशेष आणि भौतिक पुरावे (Physical Evidence) जवळपास २ किलोमीटर परिसरात विखुरले गेले. सुरक्षेच्या कारणास्तव प्रशासनाने आसपासच्या गावांना सतर्कतेचा इशाराही दिला होता.
हाय-कॅलिबर बॉम्ब म्हणजे नेमकं काय?
संरक्षण क्षेत्रात ‘कॅलिबर’ हा शब्द शस्त्राच्या आकारमानाशी आणि त्याच्या मारक क्षमतेशी संबंधित असतो. हाय-कॅलिबर बॉम्ब म्हणजे मोठ्या प्रमाणात उच्च-तीव्रतेचे स्फोटक पदार्थ असलेला आणि अत्यंत विनाशकारी परिणाम घडवून आणणारा बॉम्ब. अशा प्रकारचे बॉम्ब शत्रूचे बंकर, लष्करी तळ, धावपट्ट्या (Runway) आणि महत्त्वाची संरक्षण यंत्रणा उद्ध्वस्त करण्यासाठी विकसित केले जातात.
DRDO च्या चाचणीत काय समोर आले?
रामगड येथील TBRL मध्ये झालेल्या या चाचणीदरम्यान स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या Shock Waves, Fragmentation Pattern आणि Terminal Effects यांचा सविस्तर अभ्यास करण्यात आला. सामान्य बॉम्बच्या तुलनेत या हाय-कॅलिबर बॉम्बचा प्रभाव खूप मोठ्या क्षेत्रावर दिसून आला. तज्ज्ञांच्या मते, या चाचणीतून मिळालेला डेटा भविष्यातील प्रगत शस्त्रास्त्रांच्या डिझाइनसाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
भारतीय हवाई दलासाठी ठरणार गेम चेंजर
चाचणीवेळी भारतीय हवाई दलाचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित असल्याने हा बॉम्ब भविष्यात Sukhoi-30 MKI, Rafale आणि Tejas सारख्या लढाऊ विमानांमधून वापरला जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. तसेच लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांमध्ये (Missiles) याचा वॉरहेड म्हणूनही वापर होऊ शकतो.
यामुळे शत्रूची रडार यंत्रणा, कमांड सेंटर आणि संरक्षित लष्करी तळ कमी वेळात निष्प्रभ करण्याची क्षमता भारतीय सैन्याला मिळू शकते.
स्वदेशी संरक्षण क्षमतेला बळ
TBRL ही संस्था स्फोटानंतर निर्माण होणाऱ्या प्रभावांचा वैज्ञानिक अभ्यास करण्यासाठी ओळखली जाते. या चाचणीतून मिळालेल्या निष्कर्षांच्या आधारे हाय-कॅलिबर बॉम्बच्या अंतिम डिझाइनमध्ये सुधारणा करून त्याच्या मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादनाचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो.
रणनीतिकदृष्ट्या का महत्त्वाची आहे ही चाचणी?
१. भूमिगत बंकरविरोधी प्रभावी शस्त्र
आधुनिक युद्धांमध्ये मजबूत काँक्रीट बंकर आणि भूमिगत कमांड सेंटर मोठे आव्हान ठरतात. हाय-कॅलिबर बॉम्बच्या प्रबळ Shock Wave मुळे अशा संरचनांना मोठे नुकसान पोहोचवता येऊ शकते.
२. प्रगत Fragmentation Technology
स्फोटानंतर तुकड्यांचा नियंत्रित आणि व्यापक प्रसार करण्याची क्षमता भारतीय संरक्षण संशोधनातील महत्त्वाची प्रगती मानली जात आहे.
३. आत्मनिर्भर भारताला चालना
स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित अशा प्रगत शस्त्रास्त्रांमुळे भविष्यात परदेशी आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊन भारताची संरक्षण क्षमता अधिक मजबूत होण्यास मदत होईल. भारतीय संरक्षण क्षेत्रासाठी ही चाचणी महत्त्वाची मानली जात असून, भविष्यातील हवाई युद्ध क्षमता आणि रणनीतिक तयारीच्या दृष्टीने हा एक मोठा टप्पा मानला जात आहे.