नवी दिल्ली : राजधानी दिल्लीतील ताज हॉटेलमध्ये शनिवारी भारत आणि नेपाळ यांच्यात महत्त्वपूर्ण उच्चस्तरीय बैठक (High-Level Meeting) पार पडली. नेपाळचे परराष्ट्र मंत्री शिशिर खनाल यांनी भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांच्यासोबत बंद दाराआड चर्चा केली. या चर्चेनंतर नेपाळकडून करण्यात आलेल्या वक्तव्यांमुळे दक्षिण आशियाई राजकारणात नव्या चर्चांना उधाण आले आहे.
बैठकीनंतर शिशिर खनाल यांनी भारतासोबतचे संबंध नेपाळसाठी सर्वोच्च प्राधान्य (Top Priority) असल्याचे स्पष्ट केले. तसेच, “आम्ही भूतकाळातील कोणतेही ओझे घेऊन पुढे जात नाही,” असे सांगत त्यांनी द्विपक्षीय संबंधांना नवी दिशा देण्याचे संकेत दिले.
भारत-नेपाळ संबंधांबाबत नवा संदेश
गेल्या काही वर्षांत चीनने नेपाळमधील विविध सरकारांशी आर्थिक आणि राजकीय संबंध मजबूत करत भारताविरोधात वातावरण निर्माण करण्याचा प्रयत्न केल्याची चर्चा होत होती. सीमावाद, नकाशावाद आणि इतर मुद्द्यांमुळे भारत-नेपाळ संबंधांमध्ये काही प्रमाणात तणाव निर्माण झाल्याचेही दिसून आले होते.
मात्र, नेपाळच्या नव्या सरकारने भारतासोबत सकारात्मक आणि विश्वासार्ह संबंध राखण्याची भूमिका घेतल्याचे या बैठकीतून स्पष्ट झाले. ताज हॉटेलमध्ये झालेल्या या द्विपक्षीय चर्चेत (Bilateral Talks) सीमा प्रश्न, व्यापार, सुरक्षा आणि परस्पर सहकार्याशी संबंधित विविध मुद्द्यांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.
पंतप्रधान बालेन शाह यांचा विशेष संदेश
परराष्ट्र मंत्री शिशिर खनाल यांनी सांगितले की, ते नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांच्याकडून भारत सरकार आणि भारतीय जनतेसाठी शुभेच्छा घेऊन आले आहेत. त्यांनी म्हटले की, नेपाळच्या नव्या सरकारला जनतेने स्पष्ट बहुमत दिले असून हे जनादेश सुशासन (Good Governance) आणि प्रभावी परराष्ट्र धोरण (Foreign Policy) राबवण्यासाठी मिळाले आहे.
"भूतकाळातील ओझे नको"
चीनचा थेट उल्लेख टाळत खनाल यांनी महत्त्वपूर्ण वक्तव्य केले. “आम्हाला भूतकाळातील कोणतेही ओझे घेऊन पुढे जायचे नाही. मागील सरकारांनी काय केले किंवा कोणते वाद निर्माण झाले, यामध्ये आम्ही अडकून राहणार नाही,” असे ते म्हणाले. त्यांनी पुढे सांगितले की, पंतप्रधान बालेन शाह भारतासारख्या सर्वात जवळच्या आणि महत्त्वाच्या भागीदार देशासोबत चांगले संबंध निर्माण करण्याचा आमचा निर्धार आहे.
भारताला सर्वोच्च प्राधान्य
खनाल यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, भारत हा नेपाळचा सर्वात महत्त्वाचा भागीदार देश आहे. “भारतासोबतचे संबंध हे आमच्यासाठी सर्वोच्च प्राधान्याचे आहेत. आमचे सरकार सर्व स्तरांवर संवाद आणि सहकार्य वाढवण्यासाठी पूर्णपणे तयार आहे,” असे त्यांनी नमूद केले.
भारताच्या मदतीबद्दल व्यक्त केला कृतज्ञता भाव
चर्चेदरम्यान खनाल यांनी विविध संकटांच्या काळात भारताने नेपाळला दिलेल्या मदतीबद्दल आभार व्यक्त केले. नैसर्गिक आपत्तींपासून ते पश्चिम आशियातील अलीकडील संकटांपर्यंत प्रत्येक कठीण काळात भारताने नेपाळला मदतीचा हात दिल्याचे त्यांनी सांगितले.
जयशंकर यांचा प्रतिसाद
नेपाळच्या सकारात्मक भूमिकेचे स्वागत करत डॉ. एस. जयशंकर यांनी भारत-नेपाळ संबंध अत्यंत विशेष असल्याचे सांगितले. “दोन्ही देशांतील संबंधांचा पाया मजबूत आहे आणि कोणतीही बाह्य शक्ती तो डळमळीत करू शकत नाही,” असे ते म्हणाले. व्यापार, संस्कृती आणि सुरक्षा यांसह विविध क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देशांमधील सहकार्य सातत्याने वाढत असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
AI आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात सहकार्य वाढवण्यावर भर
जयशंकर यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या युगाचा उल्लेख करत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence - AI), माहिती तंत्रज्ञान (Information Technology) आणि इतर आधुनिक क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्याची गरज व्यक्त केली. “पारंपरिक संबंधांना नव्या तंत्रज्ञानाची जोड देण्याची वेळ आली आहे. याचा थेट फायदा दोन्ही देशांतील युवकांना होईल,” असे त्यांनी सांगितले.
सुरक्षा सहकार्य अधिक मजबूत करण्याची गरज
भारत आणि नेपाळ यांच्यातील खुल्या सीमेच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षा सहकार्याचे महत्त्व अधोरेखित करत जयशंकर म्हणाले की, दोन्ही देश सीमावर्ती भागांमध्ये शांतता आणि सुरक्षा राखण्यासाठी परस्पर सहकार्य करत आहेत. “गरजेच्या वेळी भारत आणि नेपाळ नेहमीच एकमेकांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहतात,” असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
ऊर्जा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यात भारताची भूमिका
जयशंकर यांनी पश्चिम आशियातील संघर्षाच्या काळातील भारताच्या भूमिकेचाही उल्लेख केला. जागतिक अनिश्चिततेच्या काळातही भारताने नेपाळला इंधन आणि वीज पुरवठ्यात कोणताही अडथळा येऊ दिला नसल्याचे त्यांनी सांगितले. “भारत नेहमीच सहकार्य, विश्वास आणि खरी भागीदारी यावर विश्वास ठेवतो,” असे त्यांनी नमूद केले.
दिल्लीतील या बैठकीनंतर भारत-नेपाळ संबंध अधिक मजबूत होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. गेल्या काही वर्षांत चीनने नेपाळमध्ये मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक आणि राजकीय प्रभाव वाढवत धोरणात्मक समीकरणे निर्माण करण्याचा प्रयत्न केल्याची चर्चा होती. मात्र, नेपाळच्या नव्या नेतृत्वाने भारताला सर्वोच्च प्राधान्य देत मैत्रीपूर्ण संबंध दृढ करण्याचा स्पष्ट संदेश दिल्याने दक्षिण आशियातील भू-राजकीय समीकरणांमध्ये (Geopolitical Equations - भू-राजकीय समीकरणे) नवे बदल घडण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.