मुंबई : नवीन स्मार्टफोन (Smartphone) खरेदी करण्याचा विचार करत असाल, तर वाढलेल्या किमती पाहून तुम्हालाही धक्का बसू शकतो. गेल्या काही महिन्यांत बजेट (Budget) पासून प्रीमियम (Premium) सेगमेंटपर्यंत जवळपास सर्वच स्मार्टफोनच्या किमती वाढल्या आहेत. यामागे केवळ महागाईच नाही, तर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence - AI) फीचर्स, महागड्या मेमरी चिप्स (Memory Chips), नवीन प्रोसेसर (Processor), वाढता उत्पादन खर्च आणि जागतिक पुरवठा साखळी (Supply Chain) यांसारखी अनेक कारणे जबाबदार आहेत. स्मार्टफोनच्या वाढत्या किमतीमागील ५ महत्त्वाची कारणे जाणून घेऊया.
AI मुळे मेमरी चिप्स (Memory Chips) महागल्या
जगभरात AI डेटा सेंटर (Data Center) आणि सर्व्हर (Server) यांची मागणी झपाट्याने वाढत आहे. त्यामुळे मेमरी चिप उत्पादक कंपन्या आता स्मार्टफोनपेक्षा AI साठी लागणाऱ्या चिप्सच्या उत्पादनावर अधिक भर देत आहेत. याचा थेट परिणाम मोबाइल रॅम (RAM) आणि स्टोरेज (Storage) च्या किमतींवर झाला आहे. पूर्वी स्मार्टफोनच्या एकूण किमतीत मेमरीचा वाटा १० ते १५ टक्के होता, तो आता वाढून ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत पोहोचल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे 256GB व्हेरिएंट (Variant) आता बजेट फोनमध्ये कमी दिसत असून, उपलब्ध असले तरी त्यांची किंमत 128GB मॉडेलपेक्षा ४ ते ५ हजार रुपयांनी अधिक आहे.
ऑन-डिव्हाइस AI (On-device AI) मुळे हार्डवेअर (Hardware) खर्च वाढला
सध्याचे बहुतांश नवीन स्मार्टफोन AI फीचर्स, अधिक रॅम, प्रगत कॅमेरा आणि वेगवान कार्यक्षमतेसह बाजारात येत आहेत. ही वैशिष्ट्ये सुरळीत चालण्यासाठी अधिक शक्तिशाली प्रोसेसर आणि अत्याधुनिक हार्डवेअरची गरज असते. त्यामुळे उत्पादन खर्च सातत्याने वाढत असून, त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांना मोजाव्या लागणाऱ्या किमतीवर होत आहे.
रुपयाची घसरण आणि पुरवठा साखळीचा (Supply Chain) परिणाम
स्मार्टफोनसाठी लागणारे अनेक सुटे भाग परदेशातून आयात (Import) केले जातात. अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कमी झाल्याने आयात खर्च वाढला आहे. त्याचबरोबर जागतिक पुरवठा साखळीवरील ताण आणि वाढलेला लॉजिस्टिक (Logistics) खर्च यामुळे कंपन्यांच्या उत्पादन खर्चात आणखी भर पडली आहे. परिणामी कंपन्यांना स्मार्टफोनच्या किमती वाढवाव्या लागत आहेत.
बजेट स्मार्टफोन (Budget Smartphone) बाजारावर मोठा फटका
१५ हजार रुपयांखालील स्मार्टफोन सेगमेंटवर वाढत्या किमतींचा सर्वाधिक परिणाम झाला आहे. काउंटरपॉईंट रिसर्च (Counterpoint Research) च्या माहितीनुसार, या श्रेणीतील विक्रीत वर्षभरात ४५ टक्क्यांनी घट झाली आहे. तसेच भारतातील स्मार्टफोनची सरासरी विक्री किंमतही सातत्याने वाढत आहे. ऑल इंडिया मोबाइल रिटेलर्स असोसिएशन (All India Mobile Retailers Association) च्या मते, महागड्या स्मार्टफोनमुळे किरकोळ विक्रीवरही परिणाम झाला आहे.
भविष्यात स्मार्टफोन आणखी महाग होणार?
उद्योग तज्ज्ञांच्या मते, सध्या स्मार्टफोनच्या किमती कमी होण्याची शक्यता फारच कमी आहे. काउंटरपॉईंट रिसर्च आणि आयडीसी (IDC) यांच्या अंदाजानुसार, मेमरी चिप्सचा तुटवडा आणि AI सर्व्हरच्या वाढत्या मागणीमुळे महत्त्वाचे घटक पुढील काळातही महाग राहू शकतात. त्यामुळे कंपन्या इन-बॉक्स चार्जर (In-box Charger) काढून टाकणे, 4G मॉडेल्सवर भर देणे आणि ग्राहकांसाठी फायनान्स (Finance) ऑफर्स वाढवणे यांसारखे पर्याय स्वीकारत आहेत. परिस्थितीत बदल न झाल्यास येत्या काळात स्मार्टफोनच्या किमती आणखी वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.