दक्षिण भारतात कोणत्याही सण-समारंभाला किंवा पारंपरिक लग्नसमारंभात केळ्याच्या पानावर जेवण वाढण्याची पद्धत अत्यंत लोकप्रिय आहे. केरळच्या प्रसिद्ध 'सद्या' असो किंवा तमिळनाडूचे मेजवानीचे ताट, केळ्याचे पान हे जेवणाची शोभा वाढवते. मात्र, ही केवळ एक सुंदर किंवा जुनी चालरिती नसून यामागे निसर्गाने दिलेले मोठे आरोग्यदायी आणि वैज्ञानिक कारण दडलेले आहे.
सहज उपलब्धता आणि निसर्गाचे संतुलन
दक्षिण भारतातील उष्ण आणि दमट हवामानामुळे तेथे केळ्यांची झाडे विपुल प्रमाणात आढळतात. जुन्या काळात जेव्हा भांडी मुबलक प्रमाणात नव्हती, तेव्हा ही पाने ताट म्हणून वापरणे सर्वात सोयीचे ठरत असे. महत्त्वाचे म्हणजे, केळ्याची पाने वापरा आणि फेका (Eco-friendly) या स्वरूपाची असल्याने जेवण झाल्यावर ती सहज नष्ट होतात. प्राणी ही पाने आवडीने खातात, ज्यामुळे प्लास्टिकसारखा कचरा साचत नाही आणि हजारो लोकांच्या जेवणानंतर भांडी घासण्याचा त्रास व पाण्याचा अपव्यय टळतो.
अन्न वाढण्याची विशिष्ट शास्त्रीय पद्धत
केळ्याच्या पानाचा पृष्ठभाग नैसर्गिकरीत्या मेणचट आणि गुळगुळीत असतो. त्यामुळे त्यावर द्रवपदार्थ सहज टिकून राहतात. दक्षिण भारतीय परंपरेत या पानावर अन्न वाढण्याचा एक विशिष्ट क्रम ठरलेला आहे. पानाच्या एका बाजूला चटणी, पापड, लोणचे आणि वडे वाढले जातात, तर मध्यभागी भात, सांबार, रसम आणि शेवटी गोड पदार्थ किंवा दही वाढले जाते. ही विशिष्ट व्यवस्था पचनक्रियेला मदत करते असे मानले जाते.
आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी
केळ्याच्या पानांमध्ये 'पॉलिफेनॉल्स' नावाचे शक्तिशाली अँटीऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. जेव्हा गरमागरम अन्न या पानांवर वाढले जाते, तेव्हा पानातील हे पोषक घटक आणि त्याचा एक मंद, सुवासिक सुगंध अन्नात मिसळतो. हे अँटीऑक्सिडंट्स शरीरातील फ्री रॅडिकल्स नष्ट करून पचनक्रिया सुधारण्यास मदत करतात. याव्यतिरिक्त, केळ्याच्या पानांवर कोणतेही रासायनिक घटक नसल्याने त्यावर जेवणे हे कोणत्याही भांड्यापेक्षा जास्त स्वच्छ आणि आरोग्यदायी मानले जाते.