US Iran Conflict : इराणची आर्थिक कोंडी, होर्मुझचा पेच! ट्रम्प काय निर्णय घेणार?

वॉशिंग्टन : मध्य पूर्वेतील भू-राजकारणात पुन्हा एकदा मोठी खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एका खळबळजनक दाव्यात म्हटले आहे की, सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा असलेला ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ (होर्मुझची सामुद्रधुनी) जलमार्ग बंद केल्यामुळे इराण स्वतःच मोठ्या आर्थिक संकटात सापडला आहे. हा जलमार्ग तातडीने पुन्हा खुला करण्यासाठी आता इराणवर प्रचंड आर्थिक दबाव निर्माण झाला असल्याचे ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले आहे. पत्रकारांशी संवाद साधताना ट्रम्प यांनी इराणच्या सद्यस्थितीवर बोट ठेवले. ते म्हणाले, “इराण सध्या अत्यंत बिकट परिस्थितीत आहे आणि त्यांच्याकडे पैसा येत नाही.” होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या सागरी वाहतुकीमुळे इराणला मोठा आर्थिक फायदा व महसूल मिळतो. मात्र, हा जलमार्ग बंद करण्याच्या स्वतःच्याच निर्णयामुळे इराणच्या उत्पन्नावर आणि अर्थव्यवस्थेवर तीव्र दुष्परिणाम झाला असल्याचे ट्रम्प यांनी सांगितले.(Hormuz blockade)

अमेरिकेची ‘सर्वात मोठी नौदल नाकेबंदी’

जगासाठी अडचणी निर्माण करण्याच्या हेतूने इराणने हा जलमार्ग बंद केला होता, असा आरोप ट्रम्प यांनी केला. याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने लष्करी इतिहासातील “सर्वात मोठी नाकेबंदी” लागू केली. या विशेष व्यवस्थेअंतर्गत इतर देशांच्या जहाजांना या जलमार्गाचा वापर करण्याची परवानगी देण्यात आली असली, तरी यामुळे इराणची कोंडी आणखी वाढली आहे.

इराणचा प्रस्ताव आणि अमेरिकेची भूमिका

दरम्यान, होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्यासाठी आणि आपल्या अणुकार्यक्रमाबाबत चर्चा सुरू करण्याच्या उद्देशाने इराणने एक सात दिवसांचा रोडमॅप आणि तीन प्रमुख अटींचा प्रस्ताव समोर ठेवला होता. अमेरिकेने नौदल नाकेबंदी पूर्णपणे उठवावी, इराणी तेलाच्या विक्रीवरील निर्बंधांमध्ये सवलत द्यावी आणि लेबनॉनमधील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर युद्धविरामाचे पालन करावे, अशा मागण्या इराणने केल्या होत्या. मात्र, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी हा प्रस्ताव स्पष्टपणे फेटाळून लावला आहे. दुसरीकडे, इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी प्रतिक्रिया देताना स्पष्ट केले की, तेहरानने ट्रम्प यांची भूमिका नोंदवली असली तरी अद्याप कोणतीही अधिकृत उत्तर मिळालेले नाही. जोपर्यंत इराणच्या सर्व अटी पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याबाबतचा निर्णय घेतला जाणार नाही, अशी ठाम भूमिका इराणने कायम ठेवल्याने या वादात आणखी भर पडली आहे.(Iran economic crisis)