नवी दिल्ली : भारतासह जगभरातील धार्मिक लोकसंख्येच्या रचनेत आगामी दशकांमध्ये बदल होण्याचा अंदाज एका चर्चित लोकसंख्याविषयक अभ्यासातून व्यक्त करण्यात आला आहे. अमेरिकेतील प्यू रिसर्च सेंटरच्या लोकसंख्याविषयक अनुमानानुसार, 2070 पर्यंत जागतिक धार्मिक लोकसंख्येच्या प्रमाणात मोठे बदल होऊ शकतात. या अभ्यासात जन्मदर, लोकसंख्येचे वय आणि धर्मांतर यांसारख्या घटकांचा विचार करण्यात आला आहे. भारतातील हिंदू आणि मुस्लिम लोकसंख्येच्या प्रमाणाबाबतही या अंदाजात महत्त्वाचे आकडे मांडण्यात आले आहेत.
जगातील धार्मिक लोकसंख्येचे चित्र बदलणार?
अभ्यासातील अनुमानानुसार, 2020 मध्ये जगभरात ख्रिश्चनांची लोकसंख्या सुमारे 2.27 अब्ज होती, तर मुस्लिमांची लोकसंख्या सुमारे 2.02 अब्ज होती. भविष्यात मुस्लिम लोकसंख्येचा वाढीचा वेग अधिक राहण्याचा अंदाज असून, 2070 पर्यंत मुस्लिम लोकसंख्या 3.64 अब्जांपेक्षा अधिक होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. त्याचवेळी ख्रिश्चन लोकसंख्येच्या वाढीचा वेग तुलनेने कमी राहण्याचे अनुमान आहे. या बदलामागे प्रजनन दर आणि लोकसंख्येतील तरुणांचे प्रमाण हे प्रमुख घटक असल्याचे अभ्यासात सांगितले जाते. मुस्लिम महिलांचा सरासरी प्रजनन दर 3.1, तर ख्रिश्चन महिलांचा 2.5 असल्याचा उल्लेख करण्यात आला आहे. धर्मांतराचा परिणाम तुलनेने कमी असून लोकसंख्येतील नैसर्गिक वाढ हा महत्त्वाचा घटक असल्याचे अनुमान आहे.
Instagram Story : Instagram Story पोस्ट केल्यानंतरही करता येणार एडिट; 15 मिनिटांची मिळणार मुदत, जाणून घ्या फीचर
Technology News: Instagram वापरणाऱ्यांसाठी एक नवे फीचर आणण्यात आले आहे. अनेकदा घाईत स्टोरी पोस्ट केल्यानंतर त्यातील स्पेलिंगची चूक, मजकूर किंवा स्टिकर बदलण्याची गरज ...
भारतात हिंदूंचे प्रमाण किती राहणार?
भारताच्या संदर्भात अभ्यासानुसार, 2020 मध्ये हिंदू लोकसंख्या सुमारे 1.11 अब्ज म्हणजेच 79.4% होती. 2070 पर्यंत हिंदू लोकसंख्या वाढून सुमारे 1.29 अब्ज होण्याचा अंदाज आहे. मात्र, एकूण लोकसंख्येतील हिंदूंचे प्रमाण 79.4% वरून 75.8% पर्यंत येण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. दुसरीकडे, 2020 मध्ये भारतातील मुस्लिम लोकसंख्या सुमारे 21.3 कोटी म्हणजे 15.2% होती. 2070 पर्यंत ती सुमारे 33.4 कोटी म्हणजे 19.6% होण्याचा अंदाज मांडण्यात आला आहे. या अनुमानानुसार, भारत इंडोनेशियाला मागे टाकून जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची मुस्लिम लोकसंख्या असलेला देश बनू शकतो.
लोकसंख्येतील बदलामागे नेमकी कारणे काय?
हिंदू आणि मुस्लिम समुदायांमधील प्रजनन दरातील फरक, विविध समुदायांचे वयमान आणि तरुण लोकसंख्येचे प्रमाण ही लोकसंख्येतील बदलांची प्रमुख कारणे मानली जातात. भारतात हिंदू महिलांचा प्रजनन दरही गेल्या काही दशकांत मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे. मात्र, प्यू रिसर्चचे हे आकडे भविष्यातील निश्चित वास्तव नसून सध्याच्या लोकसंख्याविषयक प्रवाहांवर आधारित अंदाज आहेत. आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक आणि धोरणात्मक बदलांमुळे भविष्यात हे आकडे बदलू शकतात. त्यामुळे या आकडेवारीचा अर्थ देशातील धार्मिक लोकसंख्येच्या बदलत्या प्रमाणाचा अंदाज म्हणूनच समजणे महत्त्वाचे आहे.