मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जगासाठी दिलासादायक घडामोड समोर आली आहे. अमेरिका (United States) आणि इराण (Iran) यांच्यात होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा टप्प्याटप्प्याने सुरू करण्याबाबत प्राथमिक सहमती झाल्याची माहिती समोर आली आहे. या संभाव्य करारामुळे जागतिक ऊर्जा बाजाराला मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेकडून इराणवरील नौदल नाकेबंदीमध्ये काही प्रमाणात शिथिलता आणली जाणार असून त्याच्या बदल्यात इराणने Strait of Hormuz मधून जहाजांची वाहतूक हळूहळू पुन्हा सुरू करण्यास तत्त्वतः सहमती दर्शवली आहे. या चर्चेमुळे गेल्या काही आठवड्यांपासून तणावाखाली असलेल्या जागतिक तेल बाजारात सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे.
युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाल्यानंतर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीतील जहाज वाहतुकीवर निर्बंध आणले होते. त्यामुळे कच्च्या तेलाचा जागतिक पुरवठा मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत झाला होता. अनेक तेलवाहू जहाजे समुद्रात अडकून पडली होती, तर ऊर्जा पुरवठ्याबाबत विविध देशांमध्ये चिंता वाढली होती. विशेषतः आशियाई आणि युरोपीय देशांना याचा मोठा फटका बसण्याची शक्यता होती.
दरम्यान, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनीही या चर्चेबाबत सकारात्मक प्रतिक्रिया दिली. “दोन्ही बाजूंमध्ये अत्यंत सकारात्मक चर्चा सुरू आहेत आणि परिस्थिती लवकर सामान्य होईल,” असे ट्रम्प यांनी म्हटले. सूत्रांच्या माहितीनुसार, अमेरिकेने इराणसमोर १४ मुद्द्यांचा सामंजस्य करार ठेवला असून त्यामध्ये समुद्री सुरक्षेपासून ते ऊर्जा पुरवठ्यापर्यंत विविध बाबींचा समावेश आहे. इराणकडून या प्रस्तावाचा अभ्यास सुरू असल्याचे सांगण्यात आले आहे. या संभाव्य समझोत्याच्या बातमीनंतर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये मोठी घसरण झाली. ब्रेंट क्रूडचा दर १०० डॉलरच्या खाली आला असून अमेरिकन बाजारात तेलाच्या किंमतींमध्ये ८ ते १० टक्क्यांपर्यंत घसरण नोंदवण्यात आली. ऊर्जा बाजारातील अस्थिरता कमी होण्याच्या शक्यतेमुळे जागतिक शेअर बाजारांमध्येही सकारात्मक वातावरण निर्माण झाले आहे.
विशेष म्हणजे, होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या जलमार्गांपैकी एक मानली जाते. जगातील जवळपास २० टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक या अरुंद समुद्री मार्गातून होते. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, कुवेत आणि इराणसारख्या तेल उत्पादक देशांचा मोठा निर्यात व्यापार याच मार्गावर अवलंबून आहे. त्यामुळे या सामुद्रधुनीतील कोणताही तणाव जागतिक अर्थव्यवस्थेला हादरा देऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संवाद यशस्वी ठरल्यास केवळ तेल बाजारच नव्हे, तर जागतिक व्यापार आणि समुद्री सुरक्षेलाही मोठा दिलासा मिळू शकतो. मात्र परिस्थिती अजूनही पूर्णपणे स्थिर नसून पुढील काही दिवस अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत.
