Friday, October 30, 2026

ISRO : इस्रोची मोठी कामगिरी! भारताचा NVS-03 नेव्हिगेशन उपग्रह यशस्वीरीत्या प्रक्षेपित

उपग्रह घेऊन जाणाऱ्या भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यानाने (GSLV) श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून उड्डाण केले.

ISRO : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था अर्थात इस्रोने शुक्रवारी भारताचा पुढील पिढीतील नेव्हिगेशन उपग्रह NVS-03 यशस्वीरीत्या प्रक्षेपित केल्याची माहिती समोर आली आहे. या प्रक्षेपणामुळे भारताच्या स्वदेशी दिशादर्शन आणि नेव्हिगेशन क्षमतेला बळ मिळणार आहे. NVS-03 हा भारताच्या ‘नॅव्हिगेशन विथ इंडियन कॉन्स्टेलेशन’ (NavIC) या उपग्रह प्रणालीचा महत्त्वाचा भाग आहे. ही प्रणाली भारताची स्वतःची नेव्हिगेशन व्यवस्था असून, तिची तुलना अमेरिकेच्या GPS प्रणालीशी केली जाते.   उपग्रह घेऊन जाणाऱ्या भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यानाने (GSLV) श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून उड्डाण केले.

NVS-03 मुळे नागरी नेव्हिगेशनला कशी मदत होणार?

NVS-03 या उपग्रहामध्ये स्पेस ॲप्लिकेशन्स सेंटरने विकसित केलेले स्वदेशी रुबिडियम अणुघड्याळ बसवण्यात आले आहे. हा उपग्रह L1, L5 आणि S बँडमध्ये सिग्नल प्रसारित करणार आहे. यातील L1 बँडमुळे आधुनिक स्मार्टफोनमधील नेव्हिगेशन चिपसेट आणि वेअरेबल उपकरणांना NavIC प्रणालीशी जोडणे अधिक सुलभ होऊ शकते. नेव्हिगेशनसाठी उपग्रहांकडून मिळणाऱ्या सिग्नलमध्ये अचूक वेळेला विशेष महत्त्व असते. रुबिडियम अणुघड्याळामुळे उपग्रहाच्या वेळेची अचूकता राखण्यास मदत होते. बँका, शेअर बाजार, दूरसंचार व्यवस्था आणि संरक्षण दलांसारख्या क्षेत्रांमध्ये अचूक वेळेची आवश्यकता असते. वेळेतील अगदी लहान फरकाचाही या यंत्रणांच्या कामकाजावर परिणाम होऊ शकतो.

भारताची स्वतंत्र वेळ प्रणाली उभारण्याचे प्रयत्न

भारतीय प्रमाणवेळ (IST) निश्चित करण्यासाठी भारत स्वतंत्र, जमिनीवर आधारित वेळ प्रणाली विकसित करण्याच्या दिशेनेही काम करत आहे. जून 2025 मध्ये केंद्र सरकारने GPS वर अवलंबित्व कमी करून देशातील पाच ठिकाणी उभारण्यात आलेल्या अणुघड्याळांच्या मदतीने भारतीय प्रमाणवेळ राखण्याची योजना जाहीर केली होती. गुवाहाटी, बंगळुरू, अहमदाबाद, फरिदाबाद आणि भुवनेश्वर येथे ही अणुघड्याळे बसवण्यात आल्याचे सांगण्यात आले होते. त्यांची चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर ही प्रणाली कार्यान्वित करण्याची योजना होती. ही व्यवस्था सुरू झाल्यानंतर बँका आणि व्यवसायांसाठी तिचा वापर बंधनकारक करण्याबाबतही सरकारने भूमिका मांडली होती. NVS-03 सारख्या उपग्रहांमुळे भारताच्या स्वदेशी नेव्हिगेशन व्यवस्थेचा विस्तार होण्यास मदत होणार आहे. त्यामुळे दैनंदिन दिशादर्शनापासून विविध महत्त्वाच्या क्षेत्रांपर्यंत NavIC चा वापर वाढवण्याची संधी निर्माण होऊ शकते.  
Comments
Add Comment
प्रहार ई-पेपर
हे पण पहा


संबंधित बातम्या आणखी वाचा >